เกี่ยวกับคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

จากหลักฐานเอกสารจดหมายเหตุฉบับแรก เรื่อง “ความเห็นเรื่องการฝึกหัดแพทย์ผสมยา” ของพระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้ารังสิต ประยุรศักดิ์ ( สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ) ที่ทรงเสนอต่อเสนาบดีกระทรวงธรรมการ เมื่อ พ . ศ . 2456 นับเป็น บันทึกหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ของจุดกำเนิดการศึกษาเภสัชศาสตร์ในประเทศไทยที่มีมาเป็นระยะเวลายาวนานกว่าเก้าทศวรรษ และถือได้ว่าเป็นหลักฐานแห่งประวัติศาสตร์รากเหง้าของคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลจวบจนปัจจุบันโดยเริ่มตั้งแต่มีการจัดการสอนแพทย์ผสมยาขึ้นเป็นครั้งแรกในโรงเรียนราชแพทยาลัย เมื่อ พ . ศ . 2457 ซึ่งพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นชัยนาทนเรนทร ( พระยศขณะนั้น ) ทรงวางแผนการจัดการสอนหลักสูตร และจัดหาครูด้วยพระองค์เอง ด้วยทรงตระหนักว่า

“ … ทางเภสัชศาสตร์นั้นยังไม่มีผู้ได้เรียน และได้รับการอบรมประจำตามหน่วยยาเลย ควรจะตั้งโรงเรียนแพทย์ปรุงยาขึ้น สอนวิชา รากฐานร่วมกันไปกับนักเรียนแพทย์ แล้วไปแยกกัน ทางฝ่ายแพทย์ปรุงยาก็ไปเรียนเภสัชศาสตร์และฝึกหัดในทางเภสัชกรรม …”

พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นชัยนาทนเรนทร ทรงดำเนินการฝึกแพทย์ผสมยา และทรงจัดการสอนแพทย์ผสมยาดังนี้

1. การฝึกแพทย์ผสมยา จัดขึ้นอีกเป็นแผนกหนึ่งในราชแพทยาลัย
2. รับนักเรียนจบชั้นมัธยมปีที่ 6 แล้ว เข้าเรียน
3. กำหนดการเรียน เรียนวิชา 2 ปี แลฝึกงาน 1 ปี
4. จัดการให้จ้าง DR.LUCIUS เป็นครูสำหรับแผนกนี้ โดยมีนายบุญช่วยเป็นครูผู้ช่วยหลักสูตร
แพทย์ผสมยา พ . ศ . 2457 เป็นดังนี้

นักเรียนแพทย์ปรุงยารุ่นแรกจบในพ . ศ . 2460 จำนวน 2 คน นับได้ว่าพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นชัยนาทนเรนทร ทรงเป็นผู้เริ่มจัดการศึกษาวิชาเภสัชศาสตร์ในประเทศไทย ซึ่งดำรงเป็นรากฐานแห่งวิวัฒนาการที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง เป็นลำดับแต่ละช่วงสมัย
นับตั้งแต่ยุคเปลี่ยนราชแพทยาลัย เป็นคณะแพทยาศาสตร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2460-2485 ยุคมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ พ.ศ. 2485-2512 จนถึงยุคมหาวิทยาลัยมหิดล พ.ศ. 2512- ปัจจุบัน

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เดิมชื่อ “ คณะเภสัชศาสตร์ พญาไท มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ” จัดตั้งขึ้นตามประกาศพระราชกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ.2511 ตามนโยบายและโครงการของรัฐบาลในแผนกพัฒนาการศึกษามหาวิทยาลัย พ.ศ.2510-2514 ในด้านการแพทย์ ซึ่งจะต้องเพิ่มการผลิตเภสัชกร ประกอบกับขณะนั้นมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์
มีคณะเภสัชศาสตร์อยู่เดิมแล้วคณะหนึ่ง ซึ่งมีสถานที่ตั้งอยู่ในบริเวณจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงได้กำหนดชื่อคณะเภสัชศาสตร์ที่จัดตั้งขึ้นใหม่ที่ถนนศรีอยุธยา ตำบลพญาไท ว่าคณะเภสัชศาสตร์
พญาไท และ สำนักนายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งลงวันที่ 11 ตุลาคม พ . ศ .2511 ให้นายแพทย์ชัชวาล โอสถานนท์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ขณะนั้น ให้ดำรงตำแหน่ง รักษาการคณบดีคณะเภสัชศาสตร์ พญาไท อีกตำแหน่งหนึ่งตั้งแต่วันที่ 13 ตุลาคม 2511 และมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ได้แต่งตั้งอาจารย์ประดิษฐ์ หุตางกูร ตำแหน่งอาจารย์ เอก ภาควิชาเภสัชอุตสาหกรรม และรักษาการเลขานุการคณะของคณะเภสัชศาสตร์เดิมให้ดำรงตำแหน่ง ผู้ช่วยคณบดี คณะเภสัชศาสตร์ พญาไท อีกตำแหน่งหนึ่งด้วย

ในพ . ศ . 2512 มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ได้รับพระมหากรุณาธิคุณ พระราชทานนาม “ มหิดล “ ให้เป็นชื่อมหาวิทยาลัย โดยมีพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยมหิดลประกาศใช้เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ . ศ . 2512 และคณะเภสัชศาสตร์เดิมที่อยู่ในบริเวณจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้โอนเข้าสังกัดจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ . ศ . 2515 มหาวิทยาลัยมหิดล เหลือคณะเภสัชศาสตร์อยู่คณะเดียว จึงเปลี่ยนชื่อเป็น “ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ” ดังที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน

ในปีการศึกษา 2514 เป็นปีที่คณะเภสัชศาสตร์ พญาไท เปิดสอนนักศึกษาที่ผ่านจากคณะวิทยาศาสตร์เป็นปีแรก โดยมีผู้สำเร็จการศึกษารุ่นแรกเมื่อ พ . ศ . 2516 จำนวน 42 คน ( เอกสารภาคผนวก ) รวมผู้สำเร็จการศึกษาจากคณะเภสัชศาสตร์ตั้งแต่ปีการศึกษา 2516 ถึงปีการศึกษา 2545 เป็นจำนวน 2,515 คน

การศึกษาวิชาเภสัชศาสตร์ในประเทศไทย ซึ่งมีรากฐานมาตั้งแต่ พ . ศ . 2457 นั้น ในระยะแรก ๆ วิชาชีพนี้ยังไม่เป็นที่สนใจของผู้เข้าเรียนมากนัก จำนวนผู้สำเร็จการศึกษาในปีหนึ่ง ๆ จึงมีค่อนข้างน้อย และบางปีก็ไม่มีผู้สำเร็จการศึกษาเลย

ผลกระทบจากการขาดแคลนยารักษาโรคระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง เป็นสาเหตุสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญของยา และเมื่อสงครามโลกเสร็จสิ้นลงก็ได้มีผู้สนใจดำเนินธุรกิจการขายยาเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จนเกินปริมาณเภสัชกรที่มีอยู่ ดังนั้นเมื่อมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติควบคุมการขายยา พ . ศ .2493 ปรากฏว่ามีร้านขายยาทั้งในส่วนกลางและภูมภาคไม่สามารถจัดหาเภสัชกรดูแลรับผิดชอบให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินั้นได้ทั้งนี้เนื่องจากนับตั้งแต่ พ . ศ . 2457 จนถึง พ . ศ . 2493 มีเภสัชกรสำเร็จการศึกษาออกไปเพียง 327 คนเท่านั้น ถึงแม้ขณะนั้นคณะเภสัชศาสตร์จะสามารถเพิ่มการผลิตเภสัชกรขึ้นถึงปีละ 50 คนก็ตาม รัฐบาลจึงต้องยอมผ่อนผันให้ร้านขายยาจำหน่ายยาได้โดยไม่ต้องมีเภสัชกรรับผิดชอบดูแลตลอดเวลา